ЯНГИ ДУНЁ

Саиджаҳон Равоний

Ўзим хақимда:

Мен 17 август 1954 йили Андижон шаҳрида, ишчи оиласида туғилганман. Ўрта мактабни ярмини рус мактабда, ярмини ўзбек мактабда битирганман. Маълумотим юридик ўрта махсус. Оилалиман, тўрт ўғил, бир қизим бор. Дадам, Патхиддин ака, 1999 йили 74 ёшда оламдан ўтганлар. Онам, Ойистахон ая, Худога шукур, ҳозир хам соғ - саломатлар. Оилавий хунаримиз – дўппичилик. Тоза чустдўппи тайёрлаймиз.

Шеъриятга, мен хам кўпчилик қатори, 17-18 ёшимда қизиқанман. Харбий хизматни (Киевда) ўтаётганимда, 1974 йили бир нечта шеърларимни «Гулистон» журналига юборган эдим. Менга журнал бош редактори, шахсан Асқад ака Мухтор ўзи жавоб хати ёзган эди. Унда Асқад ака шеърларим “Гулистон” журнали талаблари даражасида эмас бўлса-да, улар теккиз ва равон ёзилганлигини эътироф этган эканлар. Кейинчалик шеъриятга менда қизиқиш пасайиб, деярли ёзмай қўйгандим. (more…)

Бахтиёр Шоҳназаров

Телевидение катта куч эканлиги ҳеч кимга сир эмас, албатта.
1997 йилнинг охирлари бўлса керак, “Ҳуррият” газетаси таҳририяти ходимлари ўртасида “Халқаро телеканал” (ҳозирги “Ёшлар”)да “Ҳуқуқ ва бурч” кўрсатувини олиб борувчи Бахтиёр Шоҳназаров исмли журналистнинг фавқулодда дадиллиги, катта-катта муаммоларни ҳеч қўрқмасдан экранга олиб чиқаётгани, ҳуқуқий жиҳатдан ҳам билимдонлиги хусусида гап-сўзлар кўпайиб қолди. Зеро, айнан ўша пайтларда газетамизда матбуотдаги энг яхши мақолалар, радио-телевидениедаги энг яхши эшиттириш ва кўрсатувлар имкон қадар таҳлил қилина бошлаган эди.
Тез орада эса бу исми ёдимизга ўрнашиб қолган журналистнинг мақолаларини ҳам ўқий бошладик.
Мана, орадан ўн йилга яқин вақт ўтибди. Бу фурсат мобайнида Б. Шоҳназаров ўзбек матбуотида, хусусан, таҳлилий-танқидий мақолалар ёзувчи қаламкашлар орасида ўзига хос мавқега эга бўлди.

(Китобни ўқиш учун қуйидаги линкни босинг)

oqimasang_ozingga_zarar

(more…)

Хайрулла Х. ИСМАТУЛЛА

Таниқли адабиётшунос олим, барчамиз учун қадрли бўлган улуғ инсон Хайрулла Исматулла вафот этганларига кўп вақт бўлмади. Олимдан ўзбек тили ва адабиётига оид кўплаб илмий асарлар билан бирга “Янги Дунё” саҳифаси учун тайёрлаган ўзбек тилидаги айрим мақолалар ва шарҳлар ҳам хотира бўлиб қолди.

Хайрулла Исматулланинг саҳифамизда эълон қилинган тадқиқотларини жамлаб қайтадан бир тўплам ҳолида эълон қилиб боришни бошлаймиз. “Туркистон мухториятининг раиси - Мустафо Чўқай ўғли” деб номланган тадқиқот ана шундай асарларнинг иккинчисидир.

Илоҳим, охиратингиз обод бўлсин! Яратган жойингизни жаннатдан қилган бўлсин, домла!

“Янги Дунё” таҳририяти.

Асарни ўқиш учун қўйидаги линкни босинг:

mustafochuqay

Хайрулла Х. Исматулла, АҚШ.

Буюк Британиянинг Тошкентдаги собиқ элчиси жаноб Крейг Муррей xотиралари сизнинг иxтиёрингизда

****

Таниқли адабиётшунос олим, барчамиз учун қадрли бўлган улуғ инсон Хайрулла Исматулла вафот этганларига кўп вақт бўлмади. Олимдан ўзбек тили ва адабиётига оид кўплаб илмий асарлар билан бирга “Янги Дунё” саҳифаси учун тайёрлаган айрим кичик мақолалар ва шарҳлар ҳам хотира бўлиб қолди.

Хайрулла Исматулланинг саҳифамизда эълон қилинган тадқиқотларини жамлаб қайтадан бир тўплам ҳолида эълон қилиб боришни бошлаймиз. “Дўзахдан репортаж ёки Самаркандча қотиллик” деб номланган тадқиқот ана шундай асарларнинг дастлабкисидир.

Илоҳим, охиратингиз обод бўлсин! Яратган жойингизни жаннатдан қилган бўлсин, домла!

“Янги Дунё” таҳририяти.

Асарни ўқиш учун қўйидаги линкни босинг:

x-ismatulla-duzaxdan-reportaj

Айни пайтда Швецияда яшаётган адабиётшунос олим Муқим Маҳмуд илк бора швед тилини ўрганаётган юртдошларимиз, бу тилга қизиқувчилар ва мутахассислар учун “Шведча-русча -ўзбекча луғат”га тартиб берди. Ушбу луғат муаллифнинг розилиги билан биринчи марта “Янги Дунё” саҳифасида эълон қилинмоқда. Швед тили бўйича бирор муаммога дуч келсангиз ўнг томондаги “Саҳифалар” рукни орқали бемалол ушбу луғатдан фойдаланишингиз мумкин.
Биз эса ўз навбатида бу заҳматли ва ғоятда савобли ишни уддалай олган Муқим Маҳмудга мустаҳкам соғлик-саломатлик, ижодий ишларига муваффақият тилаймиз.

“Янги Дунё” таҳририяти.

Луғатдан фойдаланиш учун қуйидаги линкни босинг!

shvedcha-ruscha-uzbekcha-lugat

Профессор Хайрулла Х. Исматулланинг бизга йўллаган сўнгги тадқиқоти

ИЗОҲЛАР:

Қисқартмалар:
Ҳ. Узб. = = Colpan’in Siirleri. Metin Aktarma. Inceleme. Dr. Huseyin Uzbay,
  Ankara, 1994
О.Ш. = Чўлпон, Яна Олдим Созимни, Масъул мухаррир ва сўзбоши
  муаллифи – Озод Шарафиддинов. Тошкент, Ғафур Ғулом
  номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1991.

“ЎЗБЕК ЁШ ШОИРЛАРИ”

1. О.Шарафуддинов “Ўзбек Ёш Шоирлари” 1920 йили нашр қилинади… Шу тўпламда Чўлпоннинг ўн учта шеъри берилган,” деган маълумот беради [Қаранг: Яна олдим созимни, Тошкент, 1991, 10-бет.]. (more…)

 Ўзбекистон Давлат Нашриёти, Тошкент -1935

***

Чўлпоннинг “СОЗ” шеърлар тўплами ҳақида.

Хайрулла Х. ИСМАТУЛЛА, АҚШ.

Чўлпоннинг “Соз” тўпламига 26 та шеър киритилган. Бу шеърларни кўпинча адабиётшунослар “қизил шеърлар” деб аташади.
Шўро тарихидан аёнки, СССР ташкил этилганидан сўнг, 1924 йилдан кейин, барча республикалар ҳаётида аста-секинлик билан чекланишлар, тазйиқлар бошланди. Олдин кичик-кичик гуруҳлар, кейинчалик катта миқёсдаги халқ ҳаракатларига чек қўйилди, алоҳида ёрқин шахслар ҳибсга олиниб, йўқотиб юборила бошланди. Бу ҳол бизнинг Туркистон зиёлилари учун 1920-йилларнинг иккинчи ярми ва 30- йилларнинг бошида-ёқ сир бўлмай қолганди.

Суратда: Чўлпон, сўнгги нигоҳ.

(more…)

 3-китоб: ЧЎЛПОН : ТОНГ СИРЛАРИ

(Давоми)

Ўзбекистон Давлат Нашриёти, Тошкент, 1926

 ЯНГЛИШАСИЗ!

Сиз дейсиз, ким мен кўкларни ўйлаймен,
Ер бетига сира назар солмаймен!
Янглишасиз: Мен кўкларга беркинган
Ер қизидан хаёлимни олмаймен!

Қўқон, 1924, Сентябр, 28. (more…)

3-китоб: ЧЎЛПОН : ТОНГ СИРЛАРИ

Ўзбекистон Давлат Нашриёти, Тошкент, 1926

“ТОНГ СИРЛАРИ” ҳақида

Хайрулла Х. Исматулла, АҚШ.

1926 йили нашр этилган бу тўпламнинг ўзига хос хусусияти шуки, (а) бу -Чўлпоннинг ягона шеърлар тўплами бўлиб, у машҳур ёзувчи Абдулла Қодирий (Жулқунбой)нинг кириш сўзи билан очилади ва (б) унда шеърлар алоҳида бўлимларга бўлиниб берилмаган. Ҳаммаси бўлиб, “Тонг Сирлари”га 60 та шеър киритилган:
Кўнгил, Бас Энди, Клеупатра Уйқуси, Мен Шоирми?, Созим, Қўзғалиш, Дамлар, Кишан, Баҳор ва Мен, Гулсара, (more…)

Иккинчи китоб: БУЛОҚЛАР

Ўзбекистон Давлат Нашриёти, Тошкент, 1924.

“БУЛОҚЛАР” ҳақида

Хайрулла Х. Исматулла, АҚШ.

ЧЎЛПОНнинг “Булоқлар” номли иккинчи шеърлар тўплами 1924 йили Ўзбекистон Давлат Нашриёти томонидан чоп этилган бўлиб, бу тўпламда ҳам шоир шеърлари қуйидаги бўлимларга бўлиб берилган:
1-бўлим “Шарқ учун” [“Бузилган ўлкага”, “Амалнинг ўлими”, Ёнғин”, “Тўфон”, “Гелиёрсун!”]; 2-бўлим “Сезгилар” [“Яшайиш”, “Ётоқдан”, “Эркинлик истаги”, “Мастликда”, “Қилич ва қон”, “Қизларнинг дафтарига”. “Кўклам қайғуси”, “Бинафша”]; 3-бўлим “Севгили” [“Тун”, “Ниманинг ҳиди”, “Ишқ йўли”, “Кет”, “Алданиш”, “Ишқ (Усмонлича)”, “Битди”]; 4-бўлим “Қора йўллар” [“Маҳмуд Хўжа (Беҳбудий) хотираси”, “Кетдинг”, “Ўлимдан кучли”, “Улуғ йўловчига”] ва 5-бўлим “ Қор қўйнида” [“Яна қор”, “Оппоқ ой”] деб номланган бўлиб, жаъми бу тўпламдан шоирнинг 27 шеъри ўрин олган.

Чўлпоннинг бу тўплами унинг энг кучли шеърларидан бири саналган “Бузилган ўлкага” шеъри билан очилади. (more…)

ЧЎЛПОН, Шеърлар тўплами.

Биринчи китоб.

Туркистон Жумҳуриятининг Давлат Нашриёти, Тошкент, 1922

“УЙҒОНИШ” ҳақида

Хайрулла Х. Исматулла, АҚШ.

ЧЎЛПОНнинг 1922 йили Туркистон Жумҳуриятининг Давлат Нашриётида босилиб чиққан илк шеърлар китоби “Уйғониш” деб номланганди. Чиндан ҳам, шу 1922 йилда-ёқ босилиб чиққан Чўлпоннинг “Ўзбек Ёш Шоирлари” ва “Уйғониш”га кирган шеърлари бу ўзбек замонавий шеъриятининг уйғониши бўлиб хизмат этди.

“Уйғониш” беш бўлимдан ташкил топиб, унга жами 20 та шеър киритилган эди.
Биринчи бўлим “Юрт Қайғуси” деб номланиб, унда “Оғриганда”, “Куз”, “Юпанмоқ истаги” шеърлари; “Умид ва имон” деб номланган иккичи бўлимдан етти шеър (“Халқ”, Мен қочмадим”, Кел бери”, “Ўтли сув”, “Виждон эрки”, “Кураш”, “Юрт йўли”); учинчи “Чўрилар учун” бўлимидан учта [“Шарқ қизи”, “Мен ва бошқалар”, “Наврўз кунида”]; “Сезгилар” деб номланган 4-бўлимда иккита [“Барг”, “Нима?”] ҳамда “Севги” деб номланган 5-бўлимда эса бешта [“Қизариш”, “Кулмак истадинг”, “Зия-йи қамар”. “Сендан йироқда” “Кетганингда” ] шеър ўрин олган. (more…)

ШОИР ҲАЁТЛИК ДАВРИДА НАШР ЭТИЛГАН ШЕЪР ТЎПЛАМЛАРИНИНГ АСЛ НУСХАЛАРИ.

Хайрулла Х. ИСМАТУЛЛА, АҚШ.

КИРИШ

Шеърият мухлисларига маълумки, буюк шоир Чўлпон ҳаёт вақтида “Ўзбек Ёш Шоирлари” (1922) тўпламидан ташқари , “Уйғониш” (1922), “Булоқлар” (1924), “Тонг сирлари” (1926) , “Соз” (1935) номли шеърлар тўпламларини чиқарди ҳамда айрим адабиётшуносларнинг гувоҳлик беришларича, “Жўр” номли шеърлар тўпламини нашрга тайёрлаб, нашриётга топширган бўлган.
Мен узоқ йиллар давомида Чўлпон шеърларини бир ерга тўплаш, ўрганиш ва уларни нашр этиб, ўзбек халқининг ўзига қайтариш орзуси билан яшардим. Ўз Юртимиз Ўзбекистонда буни амалга ошириш мушкул бўлди. Тасаввур этинг: Чўлпон, Абдулла Қодирий, Фитрат ҳамда уларнинг бир қаттор замондошлари, устоз-шогирдлари оқланди, қатоғон даври қораланди-ю, Ўзбекистондаги бирорта кутубхонага бу буюк адибларнинг асарлари қайтадан олиб келиб қўйилмади. Хусусан, Чўлпоннинг ҳаётлиги даврида нашр этилган тўртта шеърий тўпламларидан ҳатто БИТТАСИ ҳам Ўзбекистон кутубхоналарида йўқ. (more…)

Холдор Вулқон

Илмоқ

Сиз назарга илмайсиз мени,
Яхшиям илмайсиз
Илсангиз агар,
Элу халққа кулгу бўлардик.
Чунки, мен новчаман.
Назарингиз эса
Ҳаддан зиёд паст.

2001 йил, 21 январь, тунги соат 9 дан 21 минут ўтди.
Ташқарида қор ёғяпти. Маслахат қишлоғи.

(more…)

Абу Ҳумоюн

ДАРВЕШ ҲАҚИДА БИТИК

Яланг кирдим очунга,
Билмам – нега фидоман?..
Бахтми чеким, бахтсизлик –
Дунёга кадхудоман.

Мен сафрога айлонай,
Сафро ёрга уйлонай,
Ёвуқ сафро ёримга
Нафс ипи-ла бойлонай.

Нафсим худ бало отим,
Синдирадир саботим,
Наҳот сарфлаб битарман
Тонгга қадар уётим. (more…)

(ёки Юсуф Жуманинг узбек шеъриятидаги ва жамиятидаги урни хакида)

Ботир НОРБОЙ
Филология фанлари доктори.

I. Гапнинг аввали…

2007 йилнинг 17 декабрида мухолифатчи шоир Юсуф Жума ва унинг угли(Бобур)ни Узбекистон куч ишлатиш тизимлари хибсга олишди. Машраб исмли угли (тан жарохати етказди, деган айб билан) аввалрок хибс килинган эди. Юсуф Жума ва унинг угиллари 23-декабрда булиб утиши керак булган президент сайловига халакит беришда, милитсия кучларига каршилик курсатишда, давлат тузимини куч билан агдаришга уринишда айбланмокда. Уларнинг президент истеъфосини сураб ёзилган шиорлари давлат тизимини куч билан агдаришга интилиш сифатида бахоланмокда.
Хуш, аслида нима булган эди? Юсуф Жуманинг узи ва оила аъзолари билан декабрнинг дастлабки ун кунлигида килган ишларини куйидагича тушинтиради: (more…)

 ОЗОДЛИК ОҲАНГЛАРИ

Бу лойиҳа анъанавий китоблардан фарқ этади. Унда тирик овознинг ҳозир, шу ерда хитоб этиши муҳим. Чунки бу овоз қай бир ҳофизу шоирга тегишли бўлмасин, унинг аёвсиз сўзлари ҳозирги ҳаёт ва ҳозирги борлиқ ҳақидадир. Бу шеъру ашула-ларнинг аксари мазкур борлиқни ва Ўзбекистоннинг бугунги воқеотини қабул қилмайди, унга қарши чиқади. Қаршилик мавзулари шеърларнинг ўзидан аён. Табиийки, бу каби ҳисларнинг бугунги Ўзбекистонда чоп этилиши у ёқда турсин, ифодаланиши ҳам хатарнокдир. Бироқ барибир Озодлик, Эрк оҳанглари тошлар остидан униб чиқадиган навниҳолдек муқаррар. Икки қисмдан ибoрат бу жонли китоб-СДнинг биринчи жилди машҳур ҳофиз Дадахон Ҳасаннинг ўтли хонишларидан ташкил топган. Иккинчи жилддан эса, ўз юртида аксар таъқиқланган турфа шоирларнинг ижтимоий шеърлари ўрин олган. (more…)

Эгамназар ШАЙМАНОВ,
“БИРДАМЛИК” ҳаракати фаоли

Фермер хўжаликлари муаммолари
юзасидан олиб борилган
мониторинглар асосида.

Қозиқда икки моли,
Боқиб турар Миролим.
Орзу отин ёлига
Тароқ урар Миролим:

«Ҳар бири битта туғса
Ўсса улар безавол…
Ем-хашак муаммоси
Кўпайиб қолар алҳол. (more…)

ДЕВОН

Вашингтон-2002 йил

1.ЎЗЛИГИМ

ЎЗЛИГИМ

Ўзбегим, деб йиғладим,

Сенга топинар экан.

Ўзбегим, деб йиғладим,

Бошим чопилар экан.

Ўзлигим деб ҳайқирдим,

Довул, бўрон эсса ҳам.

Ўзлигим деб ҳайқирдим,

Қилич бошни кесса ҳам.

Орегон, 1998 йил.

(more…)

Баҳодир Файзи

Муаллиф ҳақида: Баҳодир Файзи 1971 йил Тошкент шаҳрида туғилган. 1989 йил Тошкент Давлат университетига ўқишга кирган. Қайта қуриш йилларидаги норасмий гуруҳлар ҳаракатида фаол иштирок этган.

1993 йил Туркияга бориб, Бурса шаҳридаги Улуғ Тоғ университетига ўқишга кирган. 1994 йил Ўзбекистон ҳукумати Туркияда таҳсил олаётган талабаларни мухолифат аъзолари билан яқинлашишда айблаб мамлакатга қайтишни талаб қилган. Бу “қора” рўйхатда Баҳодирнинг ҳам номи бор эди. У ўзини хавф- хатар кутаётган Ватанига қайтмасликка қарор қилгач, Истамбулда тазйиққа учрайди: Ўзбек режими фатвоси билан стипендиядан маҳрум қилиниб, ётоқхонадан қувилади. Кўп ўтмай уни ўқишдан ҳам ҳайдашади…

Асарни ўқиш учун қуйидаги линкни босинг:

uzbek_muxolifati_-tarixidan_lavhalar

(more…)

Тоғбой Абдураззоқ, Канада.

Шеърлар

Ваҳимали шаҳар

Кузатишар изимдан пойлаб,
Този итлар зерикмай узок.
Кунлар ўтди, ўтмокда ойлар,
Kадамларим остида тузок.
Kувгиндаман,-деган кимсалар,
Ковлашади сайтимни очиб.
Саломлашар мени кўрсалар,
Ишшайишиб, багрига кучиб.
Тун дахшатин кузатиб сахар,
Деразадан карайман аста.
Вахимадан уйгонган шахар
Kаршилайди жилмайиб пастда. (more…)